It-tagħlim tal-Malti fl-iskejjel tal-Knisja

Il-poeżija hija minnha nfisha nixxiegħa nadifa tal-aħjar sentiment tal-poplu; u min jixrob minn din in-nixxiegħa jitnaddaf minn qalbu u moħħu. Basta jixrob kif għandu jixrob – mingħajr l-għaġla ta’ min irid jilħaq jagħmel ħaġa ma’ oħra. M.A. Vassalli, l-aqwa studjuż tal-Malti, aktar minn mitt sena ilu, qal li l-poeżija tagħmel ġid kbir għat-tagħlim tal-Malti għax fil-versi lingwa titħaddem ħafna fis-setgħat tagħha kollha. Biex poeżija, meta tinqara, tingħoġob u tagħmel il-ġid trid tinqara bis-sentiment u bil-kejl meqjus ritmikament. Bħall-mużika l-poeżija trid tagħraf iddoqqha, għax tinsewx li, barra s-sentiment, barra l-idea, il-poeżija għandha l-mużika tagħha wkoll. Dan qiegħed ngħidu għal dawk li jaqraw il-poeżija bla ħajja u ħaġa ta’ ġmiel jagħmluha ta’ kruha, armonija jagħmluha stunatura.

Il-valur edukattiv tal-poeżija fl-iskejjel huwa wisq akbar milli jaħsbu xi wħud. Il-poeżija jekk hi tajba tiġbor fiha (1) sentiment jew idea sabiħa u (2) ritmu li jħarreġ il-widna għall-ħlewwa. Issa r-raffinament tas-sentiment, l-iżvilupp tal-ideat, l-użu mrażżan tal-imaġinazzjoni, huma xogħlijiet li jidħol għalihom l-għalliem tal-iskejjel tal-Gverjn u l-iskejjel privati. Għal dawn, it-tagħlim ma jinġabarx fit-tħarriġ tal-memorja imma wkoll fit-tħarriġ tal-karattru li mingħajru ma jistax ikollna ċittadini tajbin għall-Gvern demokratiku.

Silta meħuda mid-daħla li kiteb Prof. Ġużè Aquilina għall-antoloġija “Ġabra ta’ Poeżija għat-Tfal” minn R. Vella Tomlin, 1952.

Nhar it-Tlieta 26 ta’ Frar 2019, fis-6.00pm fil-Librerija tal-Fakultà tal-Arti fl-Università ta’ Malta, Tal-Qroqq, Rita Saliba se tagħmel taħdita li fiha tirrakkonta l-ħrejjef li rrakkontawlha fi tfulitha, bħala parti mill-proġett dwar It-Tradizzjoni Orali tad-Dipartiment tal-Malti tal-Università. Kulħadd huwa mistieden u d-dħul huwa b’xejn. Il-pubbliku huwa mistieden jipparteċipa, jiftakar u jirrakkonta ħrejjef mit-tfulija.

Rita Saliba se tirrakkonta t-trobbija tagħha qalb il-ħrejjef li kienu jgħidulha: minn stejjer popolari sa oħrajn biex jgħaddulha messaġġ jew tagħlima; minn ħrejjef ta’ rġejjen u bhejjem u siġar imsaħħra. Madankollu, aktar mir-rakkont innifsu, se turi kif dawn l-istejjer baqgħu jduru ġo rasha anki wara li spiċċat l-istorja.

Rita Saliba se tispjega kif fihom sabet kultura ta’ komunità, ta’ biżgħat fi żmien ta’ bombardamenti mill-ajru u ta’ dak li tistħajjel tifla fid-dinja reali. F’din it-taħdita se joħorġu wkoll xi varjanti ta’ rakkuntar popolari permezz ta’ xhieda ħajja mir-raħal li trabbiet fih Saliba, l-Imqabba.

Rita Saliba hija kittieba magħrufa għal-letteratura għat-tfal u għall-adolexxenti. Madankollu, tħobb tikteb ukoll għall-adulti.

Hija rebħet il-Konkors Nazzjonali ta’ kitba għaż-żgħażagħ u l-adolexxenti tliet darbiet bir-rumanzi tagħha Inżul ix-Xemx (2011), Bella Berger (2013) u Il-Kulur tal-lellux (2016). Ħarġet l-ewwel ġabra ta’ novelli tagħha, Satin, fl-2014 (innominat għall-Premju tal-Ktieb). Ġabra oħra ta’ novelli, Damask, ħarġet fis-sajf tal-2017, u l-aħħar ġabra tagħha ta’ novelli għall-adulti, Ħjut ħarġet fl-2018. Dan l-aħħar ħarġu wkoll l-ewwel tliet kotba mis-sensiela dwar karattru simpatku, Gabrijel irid misluta, Gabrijel u t-tikek u Il-flokk tar-rokit (2018).

Saliba rebħet it-tieni premju fil-kategorija Poeżiji bl-Ingliż u kisbet ir-raba’ post fil-kategorija Poeżiji bil-Malti, f’konkors imniedi mill-Għaqda Poeti Maltin u l-Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb għall-festival tal-ktieb tal-2018.

It-Tlieta, 12 ta’ Frar, saret laqgħa dwar ir-regoli l-ġodda fuq il-kitba tal-kliem mill-Ingliż fil-Malti, fir-Refettorju, il-Kurja. Għal din il-laqgħa attendew diversi ħaddiema mis-Segretarjat għall-Edukazzjoni Kattolika, għalliema mill-primarja u s-sekondarja u membri minn diversi amministrazzjonijiet ta’ skejjel tal-Knisja.

Dr Farrugia wera l-proċess twil li għadda minnu l-kumitat maħtur mill-Kunsill Nazzjonali għall-Ilsien Malti biex wasal għad-Deċiżjonijiet. Hu ppreżenta d-dilemmi u l-isfidi li ltaqgħu magħhom il-membri tal-kumitat biex fl-aħħar ittieħdu d-Deċiżjonijiet. L-udjenza tat il-kontribut tagħha b’mistoqsijiet dwar kif dawn id-deċiżjonijiet se jħallu impatt fuq it-tagħlim tal-istudenti, speċjalment dawk żgħar. Is-Sur Thomas Pace, id-Direttur Eżekuttiv tal-Kunsill ħeġġeġ lill-għalliema preżenti biex l-għalliema ta’ kull skola jingħaqdu u jiddeċiedu liema kliem se jintuża mat-tfal biex ikun hemm konsistenza u lit-tfal nippreżentawlhom ukoll il-possibbiltajiet li joffru dawn id-Deċiżjonijiet.

Fr Charles Mallia, id-Delegat tal-Arċisqof fi ħdan is-Segretarjat għall-Edukazzjoni Kattolika, attenda din il-laqgħa u apprezza l-ħidma tal-Kunsill biex id-Deċiżjonijiet 2 jitwasslu fl-iskejjel tal-Knisja. Fl-aħħar tal-laqgħa tqassam ir-rapport bid-Deċiżjonijiet. Aktar ‘il quddiem se tiġi organizzata laqgħa oħra bħal din.

Aqra r-rapport sħiħ finali uffiċjali

Aqra r-rapport qasir bil-punti ġenerali

Aqra t-tabella skematika bil-passi prinċipali